Олжас Сүлейменов

О лжас Сүлейменов .

Олжас Сүлейменов 1936 жылы Алматы қ аласында ә скери қ ызметкердің отбасында дүниеге келген. Алдымен ә л -Фараби атындағы Қ азақтың ұ лттық университетін, сонан соң Мәскеудегі М. Горький атындағы Ә дебиет институтын бітірген. Орыс тілінде жазады.

Тұңғыш ө леңдер жинағы “Арғымақтар” 1961 жылы жарық көреді. Осы жылы шыққан “Адамға табын, жер, енді” поэмасы О. Сүлейменов есімін ә лемге паш етті.

“Нұрлы түндер” (1962), “Шапағатты шақ” (1964), “Мешін жылы” (1967), “Қ ыш кітап” (1969), т.б. ө леңдер жинақтары жарық көрді. Оның таңдамалы шығармалары қ аза қ тіліне аударыльш, “Атамекен” деген атпен басылып шықты (1986).

Ақынның балалық шағы қ аһарлы соғыс кезіне тап келген. Бүкіл ел басына түскен қ иыншылы қ, ауыр жылдар оны ерте есейтеді. “Атам қ ырық төртінші жылы көкірек ауруынан қ айтыс болды. Жастығының астынан қ иын -қ ыстау қ аралы күндері жесін деп маған сақтаған бір ү зім қ ара нанды тауып алдық”, — деп ақын ө зінің балалық шағын еске алады.

Оның жастайынан кітаппен достасуы, көп уақытын кітапханада ө ткізуі зерттеушілік қ абілетін шыңдай түседі.

1961 жыл жас талапкер ү шін ә деби ғ арышқа самғау жылы болды. “Арғымақтар” және “Адамға табын, жер, енді” атты жинақтары жарық көріп, бүкіл жұртты елең еткізді. Қ ай тақырыпта сөз қ озғаса да, Олжас туындылары ө ткір тартысқа құ рылып отырады. Осыдан келіп ақынның биік азаматтық ү ні , белсенді позициясы анық байқалады. Ө зіндік асқақтық, шынайылық, сезім астасуы, ойнаңылыққа ойыса білу, т.б. ерекшеліктерімен көзге түседі.

Лирикалары. О. Сүлейменов қ азақ ө леңіне ө зіндік ө ткір тартыс, сезім күрделілігін ә келумен бірге, оның уақытқа және кеңістікке тән аясын кең і тудің ү лгісін көрсете білді. Ол лаулаған алауды, ұ шқынды сүйеді. Туындыларының ө не бойында — далада да, тауда да, ежелгі керуен сүрлеуінде де — лаулаған алау. Оны:

Қ ария тарих — қ апта ғ ан жалын

Лап етіп жанған түздерде,

Алауға атам қ ақтаған жанын,

Аңызы қ алған біздерге, — деген ө лең жолдарынан анық байқауға болады.

О. Сүлейменов ө леңдерінен (“Семсер” аударған Қ. Мырза Ә ли ) ақындық арыны, екпіні анық көрініп, оқырманға ой тастар шабытты жолдар арқылы ө ріле суреттеледі.

… Жаным, жігер,

Жарқылдаған от болсын!

Сілтегенде,

қ айзаламай

Қ ақ бөлсін…

немесе:

… Ұ шқын шоққа толып кетсін құ ша ғ ың

Ол — құ рыштың ,

Ол — алмастың нышаны, — деген жолдардың ө зі оқырманды жігерлендіре түседі, қ уатты күш береді.

Олжас — қ азақ ақындарының ішінде саяхатқа ең көп шыққандардың бірі. Ол Азияда, Таяу Шығыстағы араб елдерінде, Еуропада, Америкада, т.б. елдерде болды. “Кешіп келем, кезіп келем, кезіп келем, шым-шытырық жолдарыңмен”, — деп ү н қ атады ол Жерге.

Ақын Америкадағы Небраска штатында

“Жайылма жазирасы — тікен шеңгел.

Аптап күн төмпе томар бүккен белдер” — десе,

Бербери аспанының аясында:

Виллиондар мыңғырған,

Шытырман шымылдықтай жағасында

Мұхит ышқына шыңғырған, — деп Африканың шетсіз-шексіз кеңістігін көрсе, Эгей теңізінде:

Гекзаметр ө ле ң дей алыс ұ за қ

Жол-шумақтар барады шыған ұ зап , — деп жырлай келе:

Түйелер елсіз-күнсіз шөл ө лкеде

Маң-маң басып жоқ болады көлеңкеде, – деп Сахарадағы көргендерін түйіндейді. Олжас поэзиясының басты қ аһарманы Жер шежіресіне үң іледі :

Қ азып қ алшы күрегіңмен жер бетін,

Табасың сен көшпелі елдер бабасын.

Қ арғап ө ткен қ аніпезер жеңдетін,

Бабалардың нәлет сөзін табасың,

Тек қ арғыс па? Ү міт отын табасын, – деп сұрақ қ оя отырьш, жауап қ айтарып , ол болашаққа аттанады:

Жылдар ө тер табысар адам баласы,

Қ ыл ө тпестей тату больш арасы… — деп, көрегендік танытьш, азамат ұ рпа ғ ын бірлікке, татулыққ а шақырып, философиялық ой толғанысын білдіреді.

Қ азақстанды суреттегенде Олжас Сүлейменов халықтың ө зіне ғ ана тән қ асиеттерін шебер суреттеп, даралай көрсетеді. “Ақсақ құ лан ” атты ө<